Ontwikkeling Haven-Stad en criminele ondermijning

december 22, 2021

Verslag Netwerkbijeenkomst 25 november 2021

De invitatieplanologie welke als strategie is gekozen voor de ontwikkeling van Haven-Stad vormt een interessante uitdaging. Het legt grote eigen verantwoordelijkheid en initiatief bij de gebruikers, de eigenaren en de ontwikkelaars. Maar het is tegelijk een strategie waaraan veel onzekerheden kleven. De vereniging is beducht voor de negatieve effecten welke op momenten van stagnatie zouden kunnen optreden voor gebruikskwaliteit en imago van het Westpoort bedrijvenpark. Bijvoorbeeld door sterk afnemende investeringen in beheer en onderhoud in afwachting van toekomstige besluitvorming door de gemeente. Door oneigenlijk tussentijds gebruik van zakelijk vastgoed in perioden van ontwikkelingsstagnatie. En niet in de laatste plaats: door het risico van infiltratie van ondermijnende criminaliteit bij vastgoed- en grondtransacties waar de overheden geen goed zicht op hebben.

Op onze uitnodiging sprak Arjan Klok, hoofdstedenbouwkundige van Haven-Stad, over de aanstaande fasen in het ontwikkelproces. En aansluitend vertelde Pierre van Rossum, directeur Openbare Orde en Veiligheid van Amsterdam, hoe de gemeente de risico’s van criminele ondermijning inschat.

Kantelpunten van Haven-Stad

Net als elke grote stedelijke ontwikkelingsopgave krijgt HavenStad te maken met een reeks van belangrijke beslismomenten, gespreid over langere tijd. Het formele besluit om woningbouw te introduceren in delen van Westpoort, dateert van 2017. Arjan Klok zette uiteen welke sleutelmomenten al geweest zijn, en welke er de komende tijd nog zullen volgen. Het zijn deze zogenaamde kantelpunten die voor onze vereniging van belang zijn bij het monitoren van de kwaliteit van het proces. En bij het beoordelen van het hoogwaardige stedelijke product waarin Werken en Wonen harmonieus met elkaar moeten samengaan.

Er wordt volgens planning tot 2040 gewerkt aan Haven-Stad, met ca. 70.000 woningen in de planning. In het begin gaat dat in langzaam tempo, met 1000 woningen per jaar, waarbij tegelijk de randvoorwaarden voor de langere termijn op orde worden gebracht. Tot 2029 wordt aan bedrijven de ruimte gegeven om zich voor te bereiden op de transformatie. Tussen 2030 en 2040 volgt het piekmoment van de herontwikkeling van de Sloterdijken tot Haven-Stad.

Een grote opgave ligt in het robuuster maken van het infrastructuur netwerk. De Haarlemmerweg en de Contactweg worden afgewaardeerd. Deze worden heringericht en oversteekbaar gemaakt. De Hemweg wordt aangepast om de Haarlemmerweg te ontlasten. Extra ontsluiting is te zijner tijd nodig ter hoogte van Hempoint. De Houthavens zullen anders niet meer goed bereikbaar zijn.

Verder wordt er een groot pakket aan fietsroutes in de planning opgenomen. In de prognoses zullen 40.000 fietsers per dag de oversteek over het IJ maken.

De geplande brug over het IJ vraagt jaren voorbereiding. Vanaf 2035 zal dat aan de beurt zijn voor realisatie.

In 2035 vindt besluitvorming plaats over verplaatsing Cruiseterminal naar Westpoort. Tot aan 2029 wordt veel aandacht gegeven aan placemaking. Met creatieve aanjaagprojecten worden de deelgebieden voorbereid op het functioneren als woon/werkgebied.

Deelbesluiten

Tot aan 2029 worden belangrijke deelbesluiten genomen. Zoals voorbereidingen voor het op orde krijgen van stroom- en watervoorziening, kabels en leidingen.

Knelpunten OV

Noodzakelijke shift in de modal split is nodig. Met de geprojecteerde busbaan kunnen naar schatting 20.000 woningen ontsloten worden. Daarna is een naar het Centraal Station doorgetrokken Metrolijn onontkoombaar. Dat zeer kostbare project kan niet worden gerealiseerd zonder financiële bijdragen van het Rijk, waarover nog geen zekerheid kan worden gegeven. Voorts zijn er nog vijf P+R hub’s in de planning.

Kabelbaan

Het idee voor een kabelbaan over het IJ leeft nog steeds. Met als mede initiatiefnemer Havenbedrijf als mede initiatiefnemer en een partijen uit de markt. De haalbaarheidstoets zit in een laatste fase met toetsing aan het. Gekeken wordt naar de ideale tracés, die vermoedelijk iets meer naar het westen in Westpoort zullen liggen. Die zullen in overeenstemming gebracht moeten worden met het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) van het Rijk.

Risico’s van Criminele Ondermijning

Als tweede spreker sprak Pierre van Rossum, directeur Openbare Orde en Veiligheid, over de dreiging van Ondermijnende Criminaliteit. Wat is het risico van instappen van verkeerde partijen, als straks over langere tijd veel transacties van grond en vastgoed plaatsvinden, buiten zicht van de overheid? Hoe kwetsbaar zijn de grote transformatiegebieden als Haven-Stad?

Draaischijf

Volgens Van Rossum is de gemeente extreem doordrongen van de dreiging en de ernst van de drugscriminaliteit. In 2019 verscheen het boek “De Achterkant van Amsterdam” van Tops en Tromp. Met als ondertitel: De lokroep van het geld, de macht van criminelen, de noodzaak die te breken (en hoe dat te doen). Nederland, en vooral Amsterdam, is de draaischijf van cocaïnehandel in West-Europa, werd in de studie geconstateerd. Intussen zijn wij geconfronteerd met de ernstige gevolgen hiervan. Zware criminaliteit en ontwrichting van de maatschappij. Hier zitten de netwerken achter deze criminaliteit en die zijn intussen zeer wijd vertakt.

Grote drugsvondsten blijken volgens Van Rossum geen invloed te hebben op de marktprijs. En dat is een indicatie voor de omvang van deze handel, die voorzichtig wordt geschat op 19 miljard euro per jaar.

Veel van deze opbrengst wordt in vastgoed geïnvesteerd. En dat corrumpeert dus heel gemakkelijk deze zakelijke sector. Maar dat niet alleen. Vrijwel alle uithalers die actief zijn in de havens van Amsterdam en Rotterdam blijken uit de stadsdelen Zuidoost of Nieuw West te komen. Door de geboden vergoedingen heeft het risicovolle uithalen van drugszendingen uit containers een erg grote aantrekkelijkheid voor deze jongeren uit kansarme milieus.

Bron: Ministerie van Justitie en Veiligheid

Een gangbare stelling is dat door het liberale drugsbeleid zich in Nederland gemakkelijk faciliterende structuren hebben kunnen ontwikkelen. Ten eerste is daar het goed ontwikkelde logistieke netwerk van havens en Schiphol en niet te vergeten de Bloemenveiling.

Daarnaast hebben wij een uitstekend financieel stelsel met goede belastingvoordelen.

En tenslotte: ons digitale netwerk. Nederland heeft zich ontwikkeld tot de Europese digitale hub.

Er is een groot bewustzijn vereist van de voordelen die deze faciliterende structuren bieden aan georganiseerde criminaliteit. Het beleid is er daarom sterk op gericht om een goed intelligence beeld te verkrijgen van de netwerken: wie- waar-wanneer-wat zit te doen.

De speerpunten

Voor preventie van drugscriminaliteit zijn multidisciplinaire interventiediensten vereist. Deze zijn in opbouw, wat in feite volgens Van Rossum een nieuwe geheime dienst betekent. Er stromen behoorlijk wat mensen extra in de beveiliging in. Zeker na de moord op Peter R. de Vries is de behoefte hieraan flink toegenomen. Het Regionale Informatie en Expertise Centrum Amsterdam Amstelland (RIEC) richt zich op het maken van ondermijningsbeelden per stadsdeel, mede om zicht te krijgen op de witwaspraktijk.

Veel energie wordt gestoken in het bieden van een maatschappelijke uitweg aan jongeren. Toegang tot de arbeidsmarkt speelt hierin een grote rol.

Het maatschappelijke bewustzijn over corrumperende werking van drugsgebruik wordt versterkt. Daarbij wordt aandacht gegeven aan het grote gebrek aan vertrouwen van burgers in de overheid, waardoor de drempel tot medewerking aan criminaliteitsbestrijding vaak tekortschiet.

De scheiding tussen soft- en harddrugs wordt verkleind. En het tegengaan van excessief geweld, wat tot grote onrust in de samenleving leidt, wordt speerpunt in het beleid.

Kwetsbaar ontwikkelgebied

Voor het Amsterdamse havengebied lijken de drugsstromen niet zo extreem. Dat komt omdat de Amsterdamse haven meer een stuks- en bulkhaven is dan een containerhaven. Maar de gemeente houdt nauwlettend zicht op de transformatie van deze haven na het gereedkomen van de vergrote zeesluizen.

De meeste gebieden kan de gemeente in Westpoort niet zelf uitgeven. Met betrekking tot Haven-Stad zal er sprake zijn van transformatie van vastgoed en grond in gebruik en eigendom bij private partijen. Dat geeft hun een grote verantwoordelijkheid. Aan de voorkant hebben de autoriteiten dan geringe mogelijkheid voor uitfilteren van dubieuze partijen door grondig onderzoek. Dat kan leiden tot opkoop en vastgoedhandel door schimmige partijen.

Volgens van Rossum zijn er jaarlijks 20 tot 25 zaken die ‘niet deugen’. In zulke gevallen kan de ontwikkeling niet doorgaan. De aankoper van het vastgoed heeft in dat geval een groot risico genomen. Op de Sloterdijken is er al sprake geweest van aangifte tegen een bedrijf voor valsheid in geschrifte.

Groot geld, grote zorgen

Wat betekent dat voor de ontwikkelstrategie van de gemeente in Haven-Stad? Hoe wordt instappen van verkeerde partijen voorkomen? Het preventief overnemen van vastgoed of erfpachtcontracten zal veel geld vragen van de overheid. En het vereist bovendien medewerking van de private partijen op een vrije markt.

Opgemerkt wordt dat de zorg van ondernemers voor de kortere termijn vooral zit in huis-tuin-en-keuken veiligheid. Criminele Ondermijning vereist daarnaast beleidsmatig jaren vooruitdenken.

Zie het inspraak- en ontwikkelproces voor Sloterdijk Centrum. Is het denkbaar dat, naast scans op verkeer, gebiedsveiligheid en milieu, in het kader van de Milieu Effect Rapportage (MER) ook scans op infiltratie van criminele partijen praktijk wordt? Kunnen in de ‘levende MER’ ook criminogene aspecten worden meegenomen?

Volgens Pierre van Rossum wordt nog niet eerder op deze wijze gedaan, met analyses en scans in de fasering van de ontwikkelingen. Immers: “Het geld is soms nader dan de rok”, voegt hij eraan toe.

Gewaakt moet ook worden voor het ophopen van frustraties in het ontwikkelgebied.

Wat staat de Westpoort ondernemersvereniging te doen? Het verdient aanbeveling dat in het Haven-Stad proces naast de risico’s van sociale veiligheid ook risico’s van criminele ondermijning worden meegewogen. Maatwerk is aan de orde; immers de deelgebieden welke in Westpoort kunnen worden onderscheiden vormen een heel divers mozaïek qua samenstelling, gebruik en toekomstbeeld.

Over het algemeen zal gelden: Groot geld, grote zorgen. Aldus de conclusie bij de sluiting van de bijeenkomst.