Hoogstedelijk Haven-Stad

januari 29, 2021

Verslag van een expertmeeting

Het Programmabureau Haven-Stad bracht op 26 januari experts bijeen om te praten over het concept hoogstedelijkheid. Er is volop aanleiding daartoe. Meer dan ooit moet de gemeente Amsterdam in hoge densiteit bouwen om actuele ontwikkelingen en toekomstige ambities gevat te krijgen binnen de steeds schaarser wordende beschikbare ruimte. Arjan Klok, de hoofdontwerper van Haven-Stad, gaf aan dat na het formuleren van het Raamwerk Haven-Stad en de bijbehorende infrastructuur, de aandacht nu moet gaan naar de hoogstedelijke opgave welke voorligt.

Leren van Azië

“De dichtheid van gebouwen wordt wel tweemaal zo hoog,” aldus Klok. “Dat vraagt dus om expliciete aandacht voor rust en ruimte in het stedelijke ontwerp.”

Verschillende deelnemende experts verwezen met nadruk naar de ontwikkelen in Oost-Azië. Twee derde van de wereldbevolking woont in een straal van 5.000 kilometer rond Hong Kong, werd gesteld. Van de stedenbouwkundige oplossingen die daar – vaak met hulp van Westerse ontwerpers – toegepast worden, kunnen wij inmiddels veel leren.

Benadrukt werd dat in een situatie van schaarste aan ruimte elke plek verschillende functies moet kunnen hebben. Bouw bijvoorbeeld de sportcomplexen op de daken. Elk gebouw zou bovendien zoveel als mogelijk openbaar, transparant moeten zijn. De enorme complexiteit van de stedenbouwkundige opgave die hieruit voortvloeit, leidt overigens tegelijk óók tot creativiteit en kwaliteit, werd gesteld. Want altijd dreigt wel het dilemma of hoge woningaantallen niet ten koste gaan van de ontwerpkwaliteit.

Groen om de stad

De urgentie is in elk geval hoog. De gemeente Amsterdam blijft in haar lange termijn toekomstvisie uitgaan van groei van het inwonersaantal. “Amsterdam houdt vast aan het scenario van de internationale stad, die bedrijven en werknemers uit het buitenland trekt,” stelde wethouder Marieke van Doorninck van Ruimtelijke Ordening in dagblad Parool. “En hiermee blijven de expats de voornaamste motor achter de bevolkingsgroei.” Groei is volgens wethouder Van Doorninck geen doel op zich, maar biedt ook kansen. “Als wij ervoor zouden kiezen om al die nieuwe mensen te spreiden over de regio, dan versnippert de boel. En dan raken wij ook het groen om de stad kwijt.”

Momenteel trekken de middeninkomens inderdaad de stad uit, werd gezegd op de expertmeeting. Dit moet gezien worden als stagnatie door de Covid-crisis. Maar volgens de prognoses zal onze stad in 2050 toch zo’n 1.125.000 inwoners tellen. Oftewel een groei met 15.000 nieuwe woningen. Omdat dat allemaal binnen de bestaande grenzen dient te passen, zal dat vooral bereikt moeten worden met hoogbouw. De stedenbouwkundige experts realiseren zich wat hun onder deze omstandigheden te doen staat. “Er moet van buiten naar binnen worden gewerkt,” werd gesteld. “De eisen van de gebruikers moeten steeds leidend zijn in de inrichting van de openbare ruimte. Introverte gebouwen werken niet en moeten voorkomen worden. En optimaliseer de ontmoetingsfunctie.”

Embrace the evolution

Duidelijk werd dat de ontwikkeling van een hoogstedelijk Haven-Stad vooral hoge eisen aan het proces zal stellen. De ontwikkeling van Haven-Stad kan drie decennia beslaan. Er zal dus niet gestuurd kunnen worden op een eindproduct. Dat leidde tot de vraag of de gouvernance en het organisatorische stedenbouwkundige gereedschap wel voorhanden zijn voor deze complexe opgave. Daar was optimisme over. Geroepen werd: Embrace the evolution!

 “Wij zullen onze eigen mind-set moeten creëren,” concludeerde Lubbert Hakvoort, Programmamanager Haven-Stad tot slot. “Wij zullen van Haven-Stad géén mini Amsterdam maken. Wat wij hier voor ogen hebben is onder de gegeven omstandigheden heel anders. De consumenten van de openbare ruimte staan centraal als sociale opgave. Met hun behoeften aan ontmoeten, verblijf, recreatie en verbindingen gaan wij aan de slag.”